Rubato của Chopin (tempo rubato)

Definition

Rubato theo quan niệm của Chopin không phải là chơi tự do về nhịp điệu, mà là một hệ thống “vay và trả” có bù đắp: tay trái (phần đệm) giữ nhịp cực kỳ nghiêm ngặt — Chopin ví nó như một “nhạc trưởng” hay “chiếc đồng hồ” không bao giờ được uốn cong — trong khi tay phải (giai điệu) được phép co giãn cục bộ, “vay mượn thời gian từ các nốt kém quan trọng để trả lại cho các nốt chính”. Khung nhịp và tổng thời lượng vẫn nguyên vẹn; chỉ nhịp điệu nội tại dao động. Đây là lý do “metronome không bao giờ rời khỏi cây đàn của Chopin” theo lời kể của học trò, dù ông vẫn được biết đến với lối chơi giàu cảm xúc và linh hoạt.

Variants

• Rubato kiểu Baroque/Ý (bù trừ trong giai điệu rộng) — bắt nguồn từ hệ thống “tempo rubato” của Tosi (1723) và truyền thống bel canto, được Chopin áp dụng chủ yếu trong các Nocturne.
• Rubato “dân tộc” (national rubato) — bắt nguồn từ nhịp điệu linh hoạt của điệu nhảy Mazur (Ba Lan), áp dụng chủ yếu trong các Mazurka; hai loại này không đối lập mà tương thích vì nhạc dân gian Ba Lan cũng dùng cùng hệ thống bù trừ.
• Rubato kiểu Liszt (khác biệt) — theo Lachmund, rubato của Liszt là một sự tạm dừng đột ngột, nhẹ nhàng trên một nốt quan trọng — “hoàn toàn khác hệ thống vay-trả của Chopin”.

Key sources

• chopin-pianist-and-teacher-as-seen-by-his-pupils — nguồn phân tích sâu nhất, dựa trên lời kể của nhiều học trò (Mikuli, Mathias, Lenz) và phân tích văn bản các dấu “rubato” thực tế Chopin ghi trong bản nhạc.

Related concepts

• phuong-phap-chopin — rubato là một ứng dụng phong cách của cùng triết lý sư phạm tổng thể.
• bel-canto-piano — gốc rễ thẩm mỹ chung: cả rubato lẫn tiếng đàn bel canto đều bắt nguồn từ mô hình giọng hát và ngâm thơ.

Notes

Một điểm gây tranh cãi trong chính các nhân chứng: một số người nghe (Berlioz, Meyerbeer) cảm nhận nhịp Mazurka của Chopin như đang ở phách đôi thay vì phách ba — Chopin tự giải thích rằng phách thứ ba “mất giá trị nhưng không biến mất”. Chopin cũng dần bỏ hẳn việc ghi chữ “rubato” vào bản nhạc sau khoảng op. 24, vì cho rằng từ này “không dạy được gì cho người đã biết, và không nói được gì cho người chưa biết”.